بسیاری از افراد به اشتباه تصور میکنند که نوشیدن الکل پیش از خواب به آنها کمک میکند تا سریعتر و عمیقتر بخوابند. اگرچه الکل به عنوان یک ماده سرکوبکننده سیستم عصبی مرکزی (Sedative) عمل کرده و ممکن است زمان به خواب رفتن (Sleep Latency) را کاهش دهد، اما کیفیت کلی خواب را به شدت تخریب میکند.
در ادامه به بررسی علمی تاثیر مصرف الکل بر ساختار خواب با استناد به پژوهشهای داخلی میپردازیم.
۱. تخریب معماری خواب (Sleep Architecture)
خواب انسان از چرخههای منظمی تشکیل شده است. الکل این چرخهها را به هم میریزد:
سرکوب مرحله REM: مهمترین تاثیر الکل، کاهش جدی خواب REM (مرحلهای که رویا میبینیم و برای تثبیت حافظه ضروری است) در نیمه اول شب است.
اثر بازگشتی (Rebound Effect): پس از متابولیزه شدن الکل در بدن در نیمه دوم شب، فرد دچار “بیداریهای مکرر” میشود. در این مرحله، مغز از خواب عمیق به خواب سبک منتقل شده و هوشیاری افزایش مییابد.
۲. تاثیر بر تنفس و آپنه خواب
الکل باعث شل شدن بیش از حد عضلات گلو میشود. این پدیده در افرادی که دچار خروپف یا آپنه انسدادی خواب هستند، بسیار خطرناک است. مصرف الکل راه هوایی را باریکتر کرده و منجر به افت سطح اکسیژن خون در طول شب میشود که نتیجه آن خستگی مفرط در روز بعد است.
۳. اختلال در ریتم شبانهروزی و ادرارآوری
سرکوب ملاتونین: تحقیقات نشان میدهند مصرف الکل میتواند تولید ملاتونین (هورمون تنظیمکننده ساعت بیولوژیک بدن) را تا نزدیک به ۲۰٪ کاهش دهد.
تکرر ادرار: الکل یک ماده ادرارآور (Diuretic) است که با مهار هورمون ضدادراری، باعث میشود فرد چندین بار در طول شب برای رفتن به سرویس بهداشتی بیدار شود و پیوستگی خواب او از بین برود.
۴. نتیجهگیری
اگرچه الکل ممکن است در ابتدا اثر خوابآور داشته باشد، اما یک “دزد خواب” است. محرومیت از خواب باکیفیت به دلیل مصرف الکل، منجر به کاهش تمرکز، نوسانات خلقی و تضعیف سیستم ایمنی در بلندمدت میشود. برای داشتن خوابی آرام، توصیه میشود از مصرف هرگونه مواد الکلی به ویژه در ساعات پایانی شب خودداری شود.
منابع
۱. فصلنامه علمی پژوهشی طب انتظامی (ناجا): مقالات مرتبط با بررسی اپیدمیولوژی سوءمصرف مواد و الکل و تاثیر آن بر اختلالات خواب و هوشیاری.
۲. مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران (فصلنامه سلامت روان): بررسی رابطه بین مصرف مواد روانگردان و الکل با کیفیت خواب و عملکردهای شناختی در بزرگسالان.
*****
درباره کلینیک
اولین مرکز درمان سوء مصرف مواد با مجوز رسمی از دانشگاه علوم پزشکی استان گیلان
کلینیک ترک اعتیاد پویان (سال تاسیس : 1385)
دکتر سیده زهرا پیرو نذیری
ساعت کار صبح ها 9 الی 13 و عصر ها 17 الی 21
آدرس : رشت – خیابان مطهری – بین مسجد چهار برادران و سه راه حاجی آباد – ساختمان حکمت – طبقه 2
تلفن : 013-32330485
013-32341501
