ترک تریاک فرآیندی است که بدن را دچار چالشهای فیزیولوژیک و روانی متعددی میکند. در میان تمام علائم خماری (Withdrawal Syndrome)، بیخوابی یکی از آزاردهندهترین و پایدارترین مشکلاتی است که فرد با آن دست و پنجه نرم میکند. این اختلال نه تنها خستهکننده است، بلکه به دلیل تضعیف قوای روانی، یکی از دلایل اصلی لغزش و بازگشت به مصرف مجدد محسوب میشود.
در ادامه به بررسی بازه زمانی و مکانیسم این اختلال بر اساس پژوهشهای داخلی میپردازیم.
۱. بازه زمانی بیخوابی پس از ترک
زمانبندی بیخوابی در افراد مختلف بسته به میزان مصرف، مدتزمان اعتیاد و ویژگیهای فردی متفاوت است، اما به طور کلی یک الگوی استاندارد دارد:
مرحله حاد (روز ۱ تا ۱۰): شدیدترین نوع بیخوابی در این بازه رخ میدهد. در ۴۸ تا ۷۲ ساعت اول، فرد ممکن است تقریباً هیچ خواب عمیقی نداشته باشد.
مرحله میانی (هفته ۲ تا ۴): به مرور زمان بدن سعی میکند ریتم شبانهروزی خود را بازسازی کند، اما خواب همچنان سبک، مقطعی و همراه با کابوسهای شبانه است.
مرحله مزمن (ماه ۱ تا ۶): در برخی افراد، اختلال خواب به صورت “سندرم محرومیت پس از حاد” (PAWS) ادامه مییابد که ممکن است چندین ماه طول بکشد تا سیستم عصبی به تعادل کامل برسد.
۲. چرا ترک تریاک باعث بیخوابی میشود؟
تریاک با تقلید عملکرد اندورفینها، سیستم پاداش و آرامش مغز را در دست میگیرد. هنگام ترک:
سرکوب ملاتونین: تولید طبیعی هورمون ملاتونین (هماهنگکننده خواب) مختل میشود.
بیشفعالی سیستم سمپاتیک: بدن در حالت “آمادهباش” قرار میگیرد که منجر به بیقراری شدید پاها (RLS) و اضطراب میشود؛ عواملی که مانع از ورود به مرحله خواب عمیق هستند.
نتیجهگیری
بیخوابی ناشی از ترک تریاک یک فرآیند گذرا اما دشوار است. اوج این اختلال معمولاً بین ۷ تا ۱۰ روز اول است و پس از آن به تدریج بهبود مییابد. درک این موضوع که این بیخوابی نشانه بازسازی سیستم عصبی است، میتواند به بیمار کمک کند تا با صبوری بیشتری این دوره را سپری کند.
منابع
۱. فصلنامه علمی پژوهشی اعتیاد (سوءمصرف مواد): بررسی الگوی اختلالات خواب و متغیرهای روانشناختی در بیماران تحت درمان نگهدارنده با متادون و اپیوم.
۲. مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی قزوین: مطالعه مروری بر علائم سندرم محرومیت از مواد افیونی و روشهای مدیریت غیردارویی بیخوابی در مراکز بازپروری.
*****
درباره کلینیک
اولین مرکز درمان سوء مصرف مواد با مجوز رسمی از دانشگاه علوم پزشکی استان گیلان
کلینیک ترک اعتیاد پویان (سال تاسیس : 1385)
دکتر سیده زهرا پیرو نذیری
ساعت کار صبح ها 9 الی 13 و عصر ها 17 الی 21
آدرس : رشت – خیابان مطهری – بین مسجد چهار برادران و سه راه حاجی آباد – ساختمان حکمت – طبقه 2
تلفن : 013-32330485
013-32341501
