استعمال قلیان میوهای در سالهای اخیر به دلایلی همچون اسانسهای معطر، طعمدهندههای شیمیایی و باورهای اشتباه مبنی بر بیخطر بودن آن نسبت به سیگار، در میان زنان و دختران جوان افزایش یافته است. شواهد علمی و پزشکی نشان میدهند که دود قلیان میوهای حاوی بیش از ۴۰۰۰ ماده سمی، فلزات سنگین (مانند سرب، جیوه و آرسنیک)، کربن مونوکسید و هیدروکربنهای آروماتیک ناشی از سوختن زغال و تنباکو است. نازکتر بودن بافتهای مخاطی، حساسیت نوسانات هورمونی و نقش اختصاصی زنان در فرایند باروری، عوارض این ماده دخانی را در بانوان شدیدتر و عمیقتر میسازد.
اختلال در سیستم تناسلی، هورمونی و نازایی
کاهش ذخیره تخمدان و کیفیت تخمک: مواد سمی موجود در اسانسهای شیمیایی و ترکیبات قطران، مستقیماً سلولهای فولیکولی تخمدان را تخریب کرده و باعث کاهش کیفیت ژنتیکی تخمکها و افت شدید ذخیره تخمدان میشوند.
یائسگی زودرس و اختلال قاعدگی: سموم شیمیایی قلیان با سرکوب ترشح هورمون استروژن توسط تخمدانها، چرخه قاعدگی را نامنظم کرده و سن شروع یائسگی را بین ۱ تا ۴ سال جلو میاندازند.
کاهش موفقیت روشهای باروری: احتمال لانه گزینی موفق جنین در زنان مصرفکننده قلیان به دلیل التهاب مزمن دیواره رحم و کاهش پذیرش بافت رحمی تا ۳۰ درصد کاهش مییابد.
مخاطرات بارداری و سلامت جنین
مصرف قلیان میوهای در دوران بارداری یا قرار گرفتن در معرض دود آن، به دلیل وجود گاز کربن مونوکسید شدیداً خطرناک است. این گاز با هموگلوبین خون ترکیب شده و مانع اکسیژنرسانی کافی به جنین (هیپوکسی جنینی) میشود.
افزایش خطر سقط جنین و بارداری خارج رحمی: اختلال در حرکات مویرگی لولههای فالوپ به دلیل سموم نیکوتینی، ریسک بارداری خارج رحمی و سقط مکرر را افزایش میدهد.
زایمان زودرس و وزن کم هنگام تولد: اکسیژنرسانی ناقص و آسیب به عروق جفت، سبب افت وزن شدید نوزاد و بروز زایمان زودرس میشود.
سندروم مرگ ناگهانی نوزاد: نوزادانی که در دوران جنینی در معرض دود قلیان بودهاند، پس از تولد با مشکلات حاد تنفسی و ریسک بالای مرگ ناگهانی مواجه هستند.
تضعیف سیستم ایمنی و ابتلا به سرطانهای اختصاصی زنان
ماندگاری ویروس HPV و خطر سرطان دهانه رحم: مصرف قلیان با تضعیف سیستم ایمنی بدن، قدرت دفع ویروس پاپیلوم انسانی (HPV) را کاهش میدهد. این امر ماندگاری ویروس در بدن را طولانیتر کرده و خطر ابتلا به ضایعات پیشسرطانی و سرطان دهانه رحم را به شدت بالا میبرد.
سرطان پستان و ریه: ترکیبات بنزن، قطران و فلزات سنگین موجود در اسانسهای سوزاندهشده قلیان میوهای، مستقیماً احتمال بروز جهشهای سلولی در بافت سینه و ریه را افزایش میدهند.
تخریب سلامت پوست، مو و زیبایی چهره
پیری زودرس و تخریب کلاژن: سموم قلیان با ایجاد انقباض در مویرگهای سطحی پوست، مانع تغذیه و اکسیژنرسانی به سلولهای پوست صورت میشوند. این مسئله منجر به تخریب رشتههای کلاژن، ایجاد چینوکروکهای زودرس، تیرگی و گودی زیر چشم و کدر شدن چهره میگردد.
ریزش مو و آسیبهای دهانی: کاهش جریان خون در فولیکولهای مو سبب ضعیف شدن ریشه موها شده و دود غلیظ قلیان نیز باعث تغییر رنگ دندانها، ایجاد بوی بد دهان و بیماریهای شدید لثه میشود.
منابع:
مجله زنان، مامایی و نازایی ایران (دانشگاه علوم پزشکی مشهد)، «ارزیابی پیامدهای بارداری و شاخصهای باروری در زنان مواجهشده با دود قلیان و سیگار»، دوره ۲۵، شماره ۶، صفحات ۳۵-۴۶.
فصلنامه علمی-پژوهشی بیماریهای پستان ایران (جهاد دانشگاهی)، «بررسی رابطه مصرف دخانیات سنتی و ترکیبی (قلیان میوهای) با ریسک فاکتورهای سرطان دهانه رحم و پستان»، دوره ۱۴، شماره ۳، صفحات ۵۱-۶۲.
