بازگشت به اعتیاد (Relapse) یکی از بزرگترین چالشها در مسیر بهبودی از وابستگی به مواد مخدر یا الکل است. اگرچه بازگشت به مصرف بخشی از روند بهبودی برای بسیاری از افراد محسوب میشود، اما شناخت زودهنگام نشانهها میتواند از بروز دوباره اعتیاد جلوگیری کند. در این مقاله با ۱۰ نشانه رایج بازگشت به اعتیاد آشنا میشویم و برای هر مورد، بهترین روشهای پیشگیری را معرفی میکنیم.
۱. انکار مشکل
نشانه: فرد شروع به کماهمیت جلوه دادن اعتیاد یا باور نداشتن به نیاز به درمان میکند.
روش جلوگیری: رواندرمانی شناختی-رفتاری (CBT) میتواند به افراد کمک کند تا باورهای غلط خود را شناسایی و اصلاح کنند. شرکت در گروههای پشتیبانی نیز به افزایش آگاهی کمک میکند.
۲. دوری از حمایت اجتماعی
نشانه: کاهش ارتباط با خانواده، دوستان یا گروههای درمانی.
روش جلوگیری: برنامهریزی هفتگی برای شرکت در جلسات 12 قدمی یا گروههای حمایتی و داشتن یک شریک پاسخگو (accountability partner) بسیار مؤثر است.
۳. بازگشت به مکانها یا افرادی که محرک اعتیاد هستند
نشانه: فرد به مکانهایی بازمیگردد که قبلاً در آنجا مواد مصرف میکرده یا با دوستان مصرفکننده ارتباط برقرار میکند.
روش جلوگیری: طراحی یک برنامه مقابله با محرکها و جایگزینی فعالیتهای سالم مانند ورزش یا داوطلبی در همان زمان و مکان توصیه میشود.
۴. افکار وسوسهانگیز یا خیالپردازی درباره مصرف
نشانه: فکر کردن مداوم به مصرف مواد یا یادآوری خاطرات لذتبخش دوران اعتیاد.
روش جلوگیری: استفاده از تکنیکهای ذهنآگاهی (Mindfulness) و تمرینهای تمرکز بر لحظه حال میتواند ذهن را از این افکار منحرف کند.
۵. تغییرات خلقی ناگهانی
نشانه: تجربه عصبانیت، اضطراب یا افسردگی بدون دلیل مشخص.
روش جلوگیری: مراقبت از سلامت روان از طریق مشاوره حرفهای، دارو درمانی در صورت لزوم و فعالیتهای آرامبخش مانند یوگا یا مدیتیشن مؤثر است.
۶. اختلال در خواب یا تغذیه
نشانه: بیخوابی، پرخوابی یا اختلال در اشتها.
روش جلوگیری: ایجاد یک روتین خواب منظم، پرهیز از کافئین در شب، تغذیه سالم و پیروی از سبک زندگی منظم باعث پایداری جسمی و روانی میشود.
۷. از دست دادن انگیزه برای بهبودی
نشانه: فرد دیگر هدف مشخصی برای ترک ندارد یا تلاشش را متوقف کرده است.
روش جلوگیری: بازنگری در اهداف، نوشتن برنامه روزانه، و دریافت پشتیبانی از مشاور میتواند به بازیابی انگیزه کمک کند.
۸. پرهیز از یادآوری مسیر بهبودی
نشانه: دوری از جلسات درمانی، نادیده گرفتن ابزارهای درمانی مانند دفترچه خاطرات بهبودی.
روش جلوگیری: ایجاد عادتهای روزانه مانند نوشتن یادداشتهای شکرگزاری یا مرور اهداف ترک میتواند ذهن را در مسیر درمان نگه دارد.
۹. افزایش استرس بدون راهکار سالم
نشانه: فرد تحت فشار قرار دارد ولی از روشهای ناسالم برای مقابله استفاده میکند.
روش جلوگیری: آموزش مهارتهای مقابله با استرس از طریق رواندرمانی یا اپلیکیشنهای مدیتیشن مثل Headspace و Calm پیشنهاد میشود.
۱۰. استفاده از داروهای تجویزی بهصورت نادرست
نشانه: مصرف داروهای آرامبخش یا ضددرد خارج از نسخه یا بیش از حد.
روش جلوگیری: نظارت مستمر پزشک، مشاوره درباره مصرف دارو و نگهداری ایمن داروها در منزل میتواند مانع از سوءمصرف شود.
جمعبندی
بازگشت به اعتیاد یک فرایند است، نه یک اتفاق ناگهانی. شناخت نشانهها، داشتن برنامه پیشگیری و استفاده از منابع حمایتی میتواند مسیر بهبودی را مستحکمتر کند. به یاد داشته باشید که کمک گرفتن نشانه ضعف نیست، بلکه نشاندهنده قدرت برای ادامه مسیر است.
*****************
درباره کلینیک
اولین مرکز درمان سوء مصرف مواد با مجوز رسمی از دانشگاه علوم پزشکی استان گیلان
کلینیک ترک اعتیاد پویان (سال تاسیس : 1385)
دکتر سیده زهرا پیرو نذیری
ساعت کار صبح ها 9 الی 13 و عصر ها 17 الی 21
آدرس : رشت – خیابان مطهری – بین مسجد چهار برادران و سه راه حاجی آباد – ساختمان حکمت – طبقه 2
تلفن : 33330485 013 – 33341501 013
پست الکترونیک :info@pooyanclinic.ir
اینستاگرام : instagram.com/pooyan_clinic
