وقتی صحبت از اعتیاد میشود، ذهن اکثر افراد به سمت مواد مخدر سنتی یا صنعتی معروف، سرنگها و چهرههای ژولیده میرود. اما امروزه نوع جدیدی از وابستگی در حال شکلگیری است که زیر پوستهای از «موفقیت، زیبایی و ارتقای فردی» پنهان شده است. این پدیده، اعتیاد شیک و بیصدا نام دارد.
مشتریان اصلی این بازار، برخلاف تصویر سنتی معتادان، دانشجویان شب امتحانی، کارمندان بلندپرواز، ورزشکاران و افرادی هستند که به دنبال کاهش وزن سریع میگردند. استفاده خودسرانه از قرصهای تمرکز (مانند ریتالین و مودافینیل) و کپسولهای لاغری (که اغلب تحت لوای داروهای گیاهی به فروش میرسند)، افراد را در تلهای مرگبار میاندازد که بیولوژیکی مشابه سختترین اعتیادهاست.
۱. قرصهای تمرکز: دوپینگ مغزی که ترمز بریده است
در دنیای پررقابت امروز، کپسولهایی نظیر ریتالین (متیلفنیدات) که اصالتاً برای درمان کودکان مبتلا به بیشفعالی (ADHD) تجویز میشوند، به عنوان «قرص شب امتحان» یا «بمب تمرکز» دست به دست میگردند.
این داروها با افزایش مصنوعی و شدید پیامرسانهای عصبی مانند دوپامین و نوراپینفرین در مغز، باعث بیداری طولانیمدت، تمرکز لیزری و کاهش خستگی میشوند. مشکل اینجاست که مغز به سرعت به این سطح بالا از مواد شیمیایی عادت میکند (تحمل دارویی). با قطع مصرف، فرد دچار سقوط شدید روانی، افسردگی، اضطراب و عدم تمرکز مفرط میشود؛ به طوری که برای انجام سادهترین کارهای روزمره نیز خود را محتاج قرص میبیند. این دقیقاً همان نقطه آغازین وابستگی و اعتیاد است.
۲. قرصهای لاغری: شیشه در روکش کپسولهای گیاهی
بازار کپسولهای کاهش وزن سریع، بخش دیگری از این اعتیاد بیصدا را تشکیل میدهد. بسیاری از قرصهای لاغری که در فضای مجازی یا برخی عطاریها به عنوان محصولات «۱۰۰ درصد گیاهی و بدون عوارض» تبلیغ میشوند، در آزمایشگاههای پنهان با ترکیبات شیمیایی خطرناکی مخلوط میگردند.
تحقیقات و آزمایشهای مکرر نشان دادهاند که ماده مؤثر بسیاری از این قرصها، آمفتامین یا مشتقات آن (مانند شیشه) است. این مواد با سرکوب شدید مرکز اشتها در مغز و بالا بردن بیرویه سوختوساز بدن، فرد را به سرعت لاغر میکنند. اما مصرفکننده بیخبر از همه جا، همراه با کاهش وزن، در حال مصرف دوزهای روزانه از یک محرک قوی و بهشدت اعتیادآور است. بیپناهی مغز در برابر آمفتامین موجود در این قرصها، خیلی زود خود را با علائمی چون بیخوابی شدید، پارانویا (توهم توطئه)، تپش قلب شدید و وابستگی شدید روانی نشان میدهد.
۳. چرا این اعتیاد «بیصدا» مانع درمان میشود؟
بزرگترین خطر اعتیادهای شیک، پنهان ماندن آنها از دید جامعه و حتی خود فرد است. از آنجا که این مواد در قالب قرص و کپسول مصرف میشوند و هدف از مصرف آنها بهبود ظاهر یا افزایش کارایی است، فرد مصرفکننده تا مدتها خود را یک «معتاد» نمیداند. او تصور میکند در حال مدیریت سبک زندگی خود است.
این خطای شناختی باعث میشود که خانوادهها بسیار دیر متوجه بحران شوند و خود فرد نیز زمانی به فکر درمان بیفتد که آسیبهای جبرانناپذیری به سیستم اعصاب مرکزی، کبد و قلب او وارد شده است.
نتیجهگیری
داروهای تمرکز و کپسولهای لاغری غیرمجاز، میانبرهایی فریبنده هستند که به بهای نابودی بیولوژی مغز، نتایجی موقت ارائه میدهند. هیچ کاهش وزن یا موفقیت تحصیلی ناگهانی، ارزش قمار با ساختار عصبی مغز را ندارد. آگاهی از ماهیت اعتیادآور این داروها و پرهیز از مصرف خودسرانه، تنها راه پیشگیری از سقوط در این تلهی شیک و مدرن است.
منابع
منبع فارسی: گزارش تحلیلی عوارض روانی و جسمانی سوءمصرف داروهای محرک متیلفنیدات و ترکیبات آمفتامینی در محصولات تجاری، انتشار یافته توسط مرکز تحقیقات روانپزشکی و علوم رفتاری دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی.
منبع انگلیسی: مقاله پژوهشی “The Illusion of Cognitive Enhancement and Weight Loss: Misuse of Prescription Stimulants and Counterfeit Supplements” (توهم ارتقای شناختی و کاهش وزن: سوءمصرف محرکهای تجویزی و مکملهای تقلبی)، منتشر شده در مجله علمی سازمان جهانی بهداشت و روانپزشکی کاربردی (Journal of Clinical Psychiatry).
——
درباره کلینیک
اولین مرکز درمان سوء مصرف مواد با مجوز رسمی از دانشگاه علوم پزشکی استان گیلان
کلینیک ترک اعتیاد پویان (سال تاسیس : 1385)
دکتر سیده زهرا پیرو نذیری
ساعت کار صبح ها 9 الی 13 و عصر ها 17 الی 21
آدرس : رشت – خیابان مطهری – بین مسجد چهار برادران و سه راه حاجی آباد – ساختمان حکمت – طبقه 2
تلفن : 013-32330485
013-32341501
