اعتیاد به مواد مخدر یا الکل یکی از پیچیدهترین و آسیبزاترین مشکلات سلامت روان و جسم است که میتواند به تدریج و گاه به صورت پنهان پیشرفت کند. شناسایی زودهنگام نشانههای اعتیاد میتواند مسیر بهبود و درمان را بسیار کوتاهتر و مؤثرتر کند. در این مقاله به 7 نشانه هشداردهنده اشاره میکنیم که نباید آنها را نادیده گرفت.
1. تغییرات ناگهانی در رفتار و شخصیت
یکی از نخستین نشانههای احتمالی اعتیاد، تغییرات محسوس در خلقوخو و شخصیت فرد است. این تغییرات میتواند شامل تحریکپذیری، پرخاشگری بیدلیل، انزواطلبی، یا نوسانات خلقی سریع باشد. این تغییرات اغلب با زمانهای خاصی (مثلاً پس از ترک مصرف) مرتبط میشود.
2. غفلت از مسئولیتها و علاقههای سابق
فرد ممکن است به تدریج از مسئولیتهای شغلی، تحصیلی یا خانوادگی خود غافل شود. همچنین فعالیتها و سرگرمیهایی که پیش از این برایش لذتبخش بوده، جذابیت خود را از دست میدهد. این کنارهگیری میتواند ناشی از مشغولیت ذهنی با تهیه یا مصرف ماده باشد.
3. مشکلات سلامتی غیرقابل توجیه
اعتیاد میتواند باعث بروز علائم جسمی مانند کاهش یا افزایش وزن ناگهانی، بیخوابی یا خوابآلودگی مفرط، قرمزی چشمها، لرزش دستها، یا کاهش توجه به بهداشت شخصی شود. همچنین ممکن است فرد از دردهای مبهم شکایت کند بدون دلیل پزشکی مشخص.
4. مشکلات مالی یا قانونی
نیاز مالی مداوم بدون توضیح منطقی، قرض گرفتن مکرر پول، فروش داراییهای شخصی، یا حتی مواجهه با مشکلات قانونی ناشی از رفتارهای پرخطر (مانند رانندگی تحت تأثیر) میتوانند نشانههایی هشداردهنده باشند.
5. تحمل و علائم ترک
افزایش تدریجی مقدار مصرف برای رسیدن به اثر قبلی (تحمل) و بروز علائم ناخوشایند جسمی یا روانی مانند اضطراب، لرز، تعریق یا حالت تهوع هنگام کاهش یا قطع مصرف (علائم ترک)، از نشانههای وابستگی جسمی هستند.
6. انکار و دفاعجویی
وقتی درباره تغییرات رفتاری یا احتمال مصرف از فرد سؤال میشود، ممکن است به شدت حالت دفاعی بگیرد، موضوع را انکار کند، یا دیگران را مقصر قلمداد کند. این انکار میتواند مانع بزرگی برای درخواست کمک باشد.
7. ادامه مصرف با وجود پیامدهای منفی
یکی از قویترین نشانههای اختلال مصرف مواد، ادامه دادن مصرف با وجود آگاهی از پیامدهای منفی آن بر سلامت، روابط، شغل یا موقعیت اجتماعی است. فرد ممکن است چندین بار تلاش ناموفق برای ترک یا کاهش مصرف داشته باشد.
سخن پایانی
شناسایی این نشانهها در خود یا عزیزان میتواند نخستین گام برای درخواست کمک حرفهای باشد. اعتیاد یک بیماری قابل درمان است و هرچه زودتر مداخله صورت گیرد، شانس بهبودی و بازگشت به زندگی سالم بیشتر میشود.
منابع:
انجمن روانپزشکی آمریکا. (2022). راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی (ویرایش پنجم). DSM-5-TR.
مؤسسه ملی سوءمصرف مواد (NIDA). (2023). اصول درمان اعتیاد: راهنمای مبتنی بر شواهد.
*****
درباره کلینیک
اولین مرکز درمان سوء مصرف مواد با مجوز رسمی از دانشگاه علوم پزشکی استان گیلان
کلینیک ترک اعتیاد پویان (سال تاسیس : 1385)
دکتر سیده زهرا پیرو نذیری
ساعت کار صبح ها 9 الی 13 و عصر ها 17 الی 21
آدرس : رشت – خیابان مطهری – بین مسجد چهار برادران و سه راه حاجی آباد – ساختمان حکمت – طبقه 2
تلفن : 013-32330485
013-32341501
