چکیده:
اعتیاد یکی از مشکلات پیش روی جامعه ما، بهویژه قشر جوان و نوجوان است. جامعه ایران جامعهای جوان است، بنابراین برای حل این معضل باید تلاش فراوانی صورت گیرد. عوامل متعددی در گرایش به اعتیاد نقش دارند. هدف این پژوهش مرور مبانی نظری و پیشینه پژوهشها درباره نقش عملکرد خانواده در اعتیاد نوجوانان است. این مطالعه از نوع توصیفی (مروری) است و از روش کتابخانهای استفاده شده است. در این پژوهش، ادبیات و پیشینه مربوط به عملکرد خانواده و اعتیاد بررسی شد. مطالعات نشان میدهند که خانواده یکی از مهمترین نقشها در اعتیاد نوجوانان را ایفا میکند. از آنجا که بخش عمده شخصیت فرد در خانواده شکل میگیرد و اساس سازگاری او در جامعه در خانواده ریخته میشود، اگر خانواده نتواند عملکرد مطلوبی داشته باشد، این وظیفه به دیگران مانند گروه همسالان واگذار میشود. وضعیت نابسامان خانوادههای گسسته و بیمارگون از مهمترین عوامل ایجاد و گسترش اعتیاد در نوجوانان است.
مقدمه:
اعتیاد یا وابستگی به مواد یکی از معضلات جهانی و کشور ماست که به صورت تمایلات تکانشی و غیرقابل کنترل برای مصرف مواد تعریف میشود. فرد با وجود پیامدهای منفی اجتماعی و بهداشتی، مصرف را ادامه میدهد. اعتیاد یک مسمومیت مزمن است که برای فرد، خانواده و جامعه مضر است و از عوامل اصلی گسترش بیماریهایی مانند ایدز و هپاتیت محسوب میشود. این پدیده باعث از بین رفتن نظم اجتماعی و دگرگونی ساختارهای اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی میشود. پیامدهای اعتیاد شامل از هم پاشیدگی خانواده، افزایش انحرافات و هدررفت منابع مالی است. برنامههای پیشگیری از اعتیاد باید در سنین جوانی اجرا شوند.
عملکرد خانواده:
عملکرد خانواده به توانایی خانواده در هماهنگی با تغییرات، حل تعارضها، همبستگی بین اعضا و اجرای مقررات برای حفظ نظام خانواده اشاره دارد. ابعاد آن شامل حل مسئله، ارتباطات، نقشها، واکنشهای عاطفی، درگیری عاطفی و کنترل رفتار است. مطالعات نشان میدهند که عملکرد ضعیف خانواده با سلامت روان پایین و تنظیم هیجانی نامناسب فرزندان مرتبط است. خانوادههای با عملکرد مطلوب، فرزندانی با خودپنداره مثبت و مسئولیتپذیری بالاتر پرورش میدهند.
مبانی نظری اعتیاد:
اعتیاد به عنوان وابستگی جسمی و روانی به مواد مخدر تعریف میشود. از دیدگاه پزشکی، اعتیاد یک سندرم بالینی است که رفتار و فیزیولوژی فرد را تحت تأثیر قرار میدهد. طبق DSM-5، اختلالات مرتبط با مواد به دو گروه مصرف مواد و اختلالات ناشی از مواد تقسیم میشوند. ویژگی اصلی اختلال مصرف مواد، ادامه مصرف با وجود مشکلات قابل توجه است.
دیدگاههای روانشناختی:
روانتحلیلگری: اعتیاد ناشی از تثبیت در مراحل رشد روانی-جنسی و مکانیسمهای دفاعی ناکارآمد است.
رفتارگرایی: اعتیاد نتیجه شرطیسازی کلاسیک و کنشگر است.
زیستی: عوامل ژنتیکی و عصبی-فیزیولوژیکی در اعتیاد نقش دارند.
فرهنگی-اجتماعی: قواعد اجتماعی و فرهنگی مصرف مواد را تعیین میکنند.
عملکرد خانواده و اعتیاد:
خانواده اولین نهاد اجتماعی است که هنجارها و ارزشها را به نوجوانان انتقال میدهد. کنترل والدین، نظم و انضباط، و آموزش مهارتهای زندگی از عوامل محافظتی در برابر اعتیاد هستند. خانوادههای نابسامان با عملکرد ضعیف، خطر اعتیاد را افزایش میدهند.
نتیجه گیری:
عملکرد مطلوب خانواده نقش کلیدی در پیشگیری از اعتیاد نوجوانان دارد. برنامههای آموزشی برای والدین و بهبود ارتباطات خانوادگی میتواند از گرایش به اعتیاد جلوگیری کند.
*****************
درباره کلینیک
اولین مرکز درمان سوء مصرف مواد با مجوز رسمی از دانشگاه علوم پزشکی استان گیلان
کلینیک ترک اعتیاد پویان (سال تاسیس : 1385)
دکتر سیده زهرا پیرو نذیری
ساعت کار صبح ها 9 الی 13 و عصر ها 17 الی 21
آدرس : رشت – خیابان مطهری – بین مسجد چهار برادران و سه راه حاجی آباد – ساختمان حکمت – طبقه 2
تلفن : 33330485 013 – 33341501 013
پست الکترونیک :info@pooyanclinic.ir
اینستاگرام : instagram.com/pooyan_clinic
