تحقیقات جدید نشان میدهد که اعتیاد فقط نتیجه تأثیر لذتبخش مواد نیست؛ بلکه به شدت با کیفیت روابط و میزان ارتباط سالم انسانها مرتبط است. هرچه فرد پیوندهای اجتماعی قویتری داشته باشد، کمتر در معرض اعتیاد قرار میگیرد.
یوهان هَری، روزنامهنگار بریتانیایی، در سخنرانی TED خود با عنوان «هر آنچه درباره اعتیاد میدانید اشتباه است»، توضیح میدهد که علت اصلی اعتیاد، نبودِ ارتباط است. به گفته او «سمت مقابل اعتیاد هوشیاری نیست، بلکه ارتباط است».
این دیدگاه همان چیزی است که بسیاری از متخصصان قرن ۲۱ نیز از آن حمایت کردهاند:
افراد به خاطر نیاز به ارتباط، و نه تنها به دلیل لذت مواد، به سمت اعتیاد میروند.
لذت مواد تنها بخشی از ماجراست
درست است که موادی مثل الکل، هروئین یا کوکائین باعث ترشح دوپامین و احساس لذت میشوند. اما اگر فقط دوپامین عامل اعتیاد بود، تقریبا همه مصرفکنندگان باید معتاد میشدند. در حالی که تنها حدود ۱۰٪ افراد پس از مصرف مواد به اعتیاد دچار میشوند و بقیه یا مصرف را کنار میگذارند یا کنترل میکنند.
بنابراین عامل مهمتری وجود دارد: کیفیت روابط و احساس پیوند با دیگران.
بوستان موشها؛ آزمایشی که نگاه دانشمندان را تغییر داد
بروس الکساندر، محقق کانادایی، در دهه ۷۰ و ۸۰ آزمایشی انجام داد که نگاه به اعتیاد را تغییر داد.
در آزمایش اول، موشها در قفس کوچک و خالی با دو بطری آب (یکی معمولی و یکی آغشته به هروئین) قرار داده شدند و تقریبا همه معتاد شدند.
اما الکساندر معتقد بود که مشکل از «قفس خالی» است.
پس قفسی ۲۰۰ برابر بزرگتر ساخت: با اسباببازی، غذا، امکان جفتگیری و گروهی از موشهای دیگر. این محیط «بوستان موشها» نام گرفت.
نتیجه شگفتانگیز بود:
موشها در محیط اجتماعی و پرتحریک، تقریبا هیچ تمایلی به هروئین نشان ندادند. حتی موشهایی که قبلاً معتاد شده بودند، پس از ورود به بوستان موشها مصرف را کنار گذاشتند.
پیام واضح بود:
تنهایی اعتیاد میآورد؛ ارتباط و زندگی معنیدار از آن جلوگیری میکند.
نسخه انسانی بوستان موشها
موشها موجوداتی اجتماعیاند، اما انسانها لایه عمیقتری از نیاز به رابطه دارند:
نیاز به اعتماد، وابستگی عاطفی و احساس امنیت.
جان بالبی در دهه ۵۰ نشان داد کودکانی که در سالهای اول زندگی «وابستگی ایمن» را تجربه میکنند، در بزرگسالی روابط سالمتری میسازند.
اما کودکانی که این امنیت را تجربه نمیکنند، بعدها در ایجاد ارتباط دچار مشکل میشوند و آسیبپذیری بیشتری نسبت به اعتیاد دارند.
چه کسانی بیشتر در خطر اعتیادند؟
• افرادی با روابط اجتماعی ضعیف
• کسانی که در کودکی وابستگی ایمن نداشتهاند
• افرادی که احساس تنهایی، طردشدگی یا بیاعتمادی دارند
خبر خوب اینکه میتوان در بزرگسالی «امنیت اکتسابی» را یاد گرفت؛ یعنی ایجاد روابط سالم از طریق تراپی، گروههای حمایتی و تجربه تعاملات امن.
نقش رابطه در ترک اعتیاد
برنامههای ترک اعتیاد (مثل ۱۲ قدمیها) مدتها قبل از آزمایش بوستان موشها فهمیده بودند که بهبودی در ارتباط با دیگران اتفاق میافتد.
پس از سمزدایی، مهمترین بخش درمان ساختن شبکهای از افراد حامی، امن و دلسوز است.
در برخی کشورها مثل پرتغال حتی به افراد در حال ترک کمک میشود به جامعه برگردند؛ مثلاً دولت بخشی از حقوقشان را پرداخت میکند تا دوباره وارد بازار کار شوند و روابط اجتماعی جدید بسازند.
*****
درباره کلینیک
اولین مرکز درمان سوء مصرف مواد با مجوز رسمی از دانشگاه علوم پزشکی استان گیلان
کلینیک ترک اعتیاد پویان (سال تاسیس : 1385)
دکتر سیده زهرا پیرو نذیری
ساعت کار صبح ها 9 الی 13 و عصر ها 17 الی 21
آدرس : رشت – خیابان مطهری – بین مسجد چهار برادران و سه راه حاجی آباد – ساختمان حکمت – طبقه 2
تلفن : 013-32330485
013-32341501
