یکی از رایجترین سوالاتی که افراد مبتلا به اعتیاد و خانوادههای آنها مطرح میکنند این است که ترک شیشه سختتر است یا ترک تریاک؟ پاسخ کوتاه این است که هر دو ماده به شیوهای متفاوت ترک دشواری دارند و نمیتوان تنها با یک کلمه گفت کدام سختتر است. اما اگر بخواهیم از دیدگاه پزشکی و روانپزشکی موضوع را بررسی کنیم، ترک شیشه معمولاً از نظر وابستگی روانی سختتر است، در حالی که ترک تریاک از نظر علائم جسمی و خماری فشار بیشتری به فرد وارد میکند.
در ادامه تفاوتهای این دو نوع اعتیاد را به زبان ساده بررسی میکنیم.
تفاوت شیشه و تریاک در نوع وابستگی
شیشه (متآمفتامین) یک ماده محرک است که مستقیماً روی سیستم دوپامین مغز اثر میگذارد. مصرف مکرر آن باعث میشود مغز توانایی تولید طبیعی احساس لذت را از دست بدهد. به همین دلیل بسیاری از افراد پس از قطع مصرف، دچار افسردگی شدید، بیانگیزگی و ولع شدید مصرف میشوند.
در مقابل، تریاک یک ماده افیونی است که گیرندههای اپیوئیدی مغز را درگیر میکند و وابستگی جسمی قابل توجهی ایجاد میکند. به همین دلیل با قطع مصرف، بدن واکنش شدیدی نشان میدهد.
علائم ترک شیشه
اگرچه ترک شیشه معمولاً خماری جسمی شدیدی مانند تریاک ایجاد نمیکند، اما علائم روانی آن میتواند بسیار آزاردهنده باشد.
شایعترین علائم عبارتاند از:
افسردگی شدید
اضطراب
خستگی و بیحالی
خواب بیش از حد یا بیخوابی
کاهش تمرکز
تحریکپذیری
ولع شدید برای مصرف مجدد
در برخی افراد توهم یا افکار خودکشی
بخش مهمی از این علائم به دلیل کاهش شدید دوپامین مغز پس از قطع مصرف ایجاد میشود و ممکن است هفتهها یا حتی چند ماه ادامه داشته باشد.
علائم ترک تریاک
در ترک تریاک معمولاً علائم جسمانی بسیار واضحتر هستند، از جمله:
درد عضلات و استخوانها
آبریزش بینی
اشکریزش
تعریق شدید
لرز
بیخوابی
تهوع و استفراغ
اسهال
بیقراری
افزایش ضربان قلب
شدت این علائم معمولاً طی چند روز اول به اوج میرسد و سپس به تدریج کاهش پیدا میکند.
از نظر جسمی کدام سختتر است؟
اگر معیار را شدت خماری جسمی بدانیم، بیشتر متخصصان معتقدند:
ترک تریاک سختتر است.
زیرا بدن پس از سالها مصرف به حضور مواد افیونی وابسته شده و قطع ناگهانی آن واکنش شدید جسمانی ایجاد میکند.
از نظر روانی کدام سختتر است؟
اگر معیار را وابستگی روانی و احتمال وسوسه مصرف مجدد در نظر بگیریم، معمولاً:
ترک شیشه دشوارتر است.
افراد پس از ترک شیشه ممکن است هفتهها یا ماهها احساس کنند هیچ چیز برایشان لذتبخش نیست. همین موضوع احتمال بازگشت به مصرف را افزایش میدهد.
احتمال بازگشت در کدام بیشتر است؟
بازگشت به مصرف (Relapse) در هر دو نوع اعتیاد دیده میشود، اما دلایل آن متفاوت است.
در مصرفکنندگان تریاک، دردهای جسمی و خماری مهمترین علت بازگشت هستند.
اما در مصرفکنندگان شیشه، عواملی مانند:
افسردگی
وسوسه شدید
استرس
دوستان مصرفکننده
مشکلات خانوادگی
بیشترین نقش را در عود اعتیاد دارند.
به همین دلیل درمان شیشه معمولاً نیاز بیشتری به رواندرمانی، مشاوره و مراقبت طولانیمدت دارد.
مدت زمان بهبودی ترک تریاک
علائم حاد: حدود ۵ تا ۱۰ روز
بازگشت تدریجی وضعیت طبیعی: چند هفته
ترک شیشه
علائم حاد: حدود ۱ تا ۲ هفته
اختلالات خلقی و روانی: گاهی چند ماه
به همین دلیل بسیاری از بیماران تصور میکنند ترک شیشه پایان یافته است، اما در واقع مغز هنوز در حال ترمیم است.
آیا ترک شیشه بدون دارو امکانپذیر است؟
در حال حاضر داروی اختصاصی و قطعی برای درمان وابستگی به شیشه وجود ندارد. درمان معمولاً بر پایه موارد زیر انجام میشود:
- رواندرمانی
- رفتاردرمانی شناختی (CBT)
- درمان انگیزشی
- حمایت خانواده
- درمان اختلالات روانپزشکی همراه
در برخی بیماران نیز بسته به شرایط، داروهایی برای کنترل افسردگی، اضطراب یا بیخوابی توسط پزشک تجویز میشود.
آیا ترک تریاک با دارو انجام میشود؟
بله. برخلاف شیشه، برای وابستگی به مواد افیونی داروهای متعددی وجود دارد که میتوانند علائم ترک را کاهش دهند. البته نوع دارو، دوز و مدت مصرف باید کاملاً تحت نظر پزشک متخصص تعیین شود و مصرف خودسرانه میتواند باعث ایجاد وابستگی جدید شود.
در نهایت ترک شیشه سختتر است یا ترک تریاک؟
پاسخ علمی این است:
اگر منظور خماری جسمی باشد، ترک تریاک معمولاً سختتر است.
اگر منظور وابستگی روانی، افسردگی و احتمال عود باشد، ترک شیشه معمولاً دشوارتر است.
بنابراین نمیتوان یکی را به طور مطلق سختتر دانست؛ زیرا هر کدام مغز و بدن را به شکل متفاوتی درگیر میکنند. مهمترین عامل موفقیت در هر دو، مراجعه به مرکز درمان اعتیاد، دریافت برنامه درمانی اختصاصی و ادامه حمایتهای روانشناختی پس از ترک است.
منابع
National Institute on Drug Abuse (NIDA). Methamphetamine Research Report.
کتاب راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی (DSM-5-TR)، انجمن روانپزشکی آمریکا (American Psychiatric Association)، مباحث مربوط به اختلال مصرف مواد افیونی و محرکها.
——
درباره کلینیک
اولین مرکز درمان سوء مصرف مواد با مجوز رسمی از دانشگاه علوم پزشکی استان گیلان
کلینیک ترک اعتیاد پویان (سال تاسیس : 1385)
دکتر سیده زهرا پیرو نذیری
ساعت کار صبح ها 9 الی 13 و عصر ها 17 الی 21
آدرس : رشت – خیابان مطهری – بین مسجد چهار برادران و سه راه حاجی آباد – ساختمان حکمت – طبقه 2
تلفن : 013-32330485
013-32341501
