اعتیاد تنها سلامت جسم و روان فرد مصرفکننده را تحت تأثیر قرار نمیدهد، بلکه یکی از مهمترین عوامل آسیب به روابط خانوادگی و زناشویی نیز به شمار میرود. بسیاری از زوجهایی که با مشکل اعتیاد مواجه هستند، بهتدریج با کاهش اعتماد، افزایش تنش، مشکلات مالی، سردی عاطفی و حتی خشونت خانگی روبهرو میشوند. با این حال، خبر امیدوارکننده این است که درمان اعتیاد و مداخلات تخصصی زوجدرمانی میتوانند در بسیاری از موارد به ترمیم رابطه و بازسازی اعتماد کمک کنند. پژوهشهای بینالمللی نیز نشان میدهند که مشارکت همسر در فرآیند درمان، احتمال موفقیت در ترک و رضایت زناشویی را افزایش میدهد.
چگونه اعتیاد بر روابط زناشویی تأثیر میگذارد؟
اعتیاد به مواد مخدر یا محرکها به مرور زمان نحوه فکر کردن، احساس کردن و رفتار فرد را تغییر میدهد. فرد ممکن است بخش زیادی از زمان، انرژی و منابع مالی خود را صرف تهیه و مصرف مواد کند و در نتیجه، نیازهای عاطفی و مسئولیتهای خانوادگی را نادیده بگیرد.
این تغییرات باعث میشود کیفیت زندگی مشترک به تدریج کاهش پیدا کند و اختلافات میان زوجین افزایش یابد.
کاهش اعتماد بین زوجین
یکی از اولین آسیبهای اعتیاد، از بین رفتن اعتماد است. بسیاری از افراد مبتلا به اعتیاد برای پنهان کردن مصرف مواد ممکن است:
درباره محل حضور خود دروغ بگویند.
هزینههای واقعی را مخفی کنند.
قول ترک بدهند اما دوباره مصرف کنند.
رفتارهای غیرقابل پیشبینی داشته باشند.
تکرار این رفتارها باعث میشود همسر احساس ناامنی و بیاعتمادی کند و رابطه به سمت فاصله عاطفی پیش برود.
افزایش تنش و اختلافات خانوادگی
اعتیاد معمولاً با افزایش مشاجره، سوءتفاهم و اختلاف همراه است. تغییرات خلقی ناشی از مصرف یا ترک مواد میتواند باعث عصبانیت، تحریکپذیری و کاهش کنترل هیجانات شود.
در چنین شرایطی، حتی مسائل کوچک نیز ممکن است به درگیریهای شدید تبدیل شوند و فضای خانه برای همه اعضای خانواده، بهویژه فرزندان، پراسترس شود.
مشکلات مالی ناشی از اعتیاد
مصرف مداوم مواد معمولاً هزینههای قابلتوجهی به خانواده تحمیل میکند. علاوه بر هزینه خرید مواد، ممکن است فرد به دلیل کاهش عملکرد شغلی، از دست دادن کار یا بدهیهای مالی نیز با مشکلات اقتصادی روبهرو شود.
این فشار مالی یکی از دلایل رایج اختلافات زناشویی در خانوادههای درگیر با اعتیاد است.
کاهش صمیمیت عاطفی و جنسی
بسیاری از مواد مخدر و روانگردان بر عملکرد هورمونی، میل جنسی و توانایی برقراری ارتباط عاطفی تأثیر میگذارند.
در نتیجه ممکن است:
گفتوگوهای صمیمانه کاهش پیدا کند.
احساس محبت و توجه کمتر شود.
مشکلات عملکرد جنسی ایجاد شود.
فاصله عاطفی میان زوجین افزایش یابد.
این شرایط اگر درمان نشود، میتواند رضایت از زندگی مشترک را بهشدت کاهش دهد.
تأثیر اعتیاد بر فرزندان
وقتی یکی از والدین دچار اعتیاد است، فرزندان نیز از پیامدهای آن بینصیب نمیمانند. احساس ناامنی، اضطراب، افت تحصیلی، مشکلات رفتاری و کاهش اعتماد به والدین از جمله پیامدهایی هستند که در بسیاری از خانوادهها مشاهده میشود.
به همین دلیل، درمان اعتیاد تنها به نفع فرد مصرفکننده نیست، بلکه سلامت کل خانواده را تحت تأثیر قرار میدهد.
آیا پس از ترک اعتیاد میتوان رابطه را ترمیم کرد؟
بله، اما این فرآیند نیازمند زمان، صبر و همکاری هر دو نفر است.
ترک مصرف مواد اولین قدم است، اما بازسازی اعتماد و بهبود رابطه معمولاً زمان بیشتری میطلبد. بسیاری از زوجها پس از درمان موفق اعتیاد، با کمک مشاور خانواده و زوجدرمانی توانستهاند کیفیت رابطه خود را بهبود دهند. مطالعات نشان میدهد که زوجدرمانی رفتاری (Behavioral Couples Therapy) علاوه بر کاهش مصرف مواد، باعث افزایش رضایت زناشویی، کاهش خشونت خانگی و کاهش احتمال جدایی میشود.
راههای ترمیم روابط زناشویی پس از اعتیاد
۱. درمان کامل و پیگیری مستمر
اولین و مهمترین گام، ادامه درمان تحت نظر پزشک و روانشناس است. بدون کنترل اعتیاد، حل سایر مشکلات رابطه دشوار خواهد بود.
۲. بازسازی اعتماد
اعتماد از دست رفته یکشبه بازنمیگردد. صداقت، پایبندی به تعهدات، شفافیت در رفتار و استمرار در درمان، به مرور زمان میتواند اعتماد همسر را بازسازی کند.
۳. شرکت در زوجدرمانی
زوجدرمانی به زوجین کمک میکند تا:
مهارتهای ارتباطی را تقویت کنند.
تعارضها را به شیوه سالم حل کنند.
احساسات خود را بدون سرزنش بیان کنند.
برای آینده برنامه مشترک داشته باشند.
مطالعات علمی این روش را یکی از مؤثرترین مداخلات مکمل درمان اعتیاد معرفی کردهاند.
۴. حمایت خانواده
حمایت عاطفی خانواده، در کنار پرهیز از سرزنش و تحقیر، نقش مهمی در حفظ بهبودی دارد. البته حمایت نباید به معنای نادیده گرفتن رفتارهای آسیبزا یا فراهم کردن شرایط ادامه مصرف باشد.
۵. یادگیری مهارتهای ارتباطی
گوش دادن فعال، احترام متقابل، کنترل خشم، حل مسئله و گفتوگوی سازنده از مهارتهایی هستند که میتوانند کیفیت رابطه را بهبود دهند و احتمال بازگشت به تعارضهای گذشته را کاهش دهند.
چه زمانی باید از متخصص کمک گرفت؟
در موارد زیر مراجعه به روانشناس یا مشاور خانواده ضروری است:
ادامه بیاعتمادی پس از ترک
خشونت خانگی
تهدید به جدایی یا طلاق
مشکلات شدید ارتباطی
بازگشت مکرر به مصرف مواد
افسردگی یا اضطراب شدید در یکی از زوجین
دریافت کمک تخصصی در مراحل اولیه میتواند از عمیقتر شدن مشکلات جلوگیری کند.
جمعبندی
اعتیاد یکی از مهمترین عواملی است که میتواند بنیان زندگی مشترک را تهدید کند و باعث کاهش اعتماد، افزایش تعارض، مشکلات مالی و فاصله عاطفی میان زوجین شود. با این حال، این آسیبها همیشه غیرقابل جبران نیستند. درمان اصولی اعتیاد، مشارکت همسر، مشاوره خانواده و زوجدرمانی، همراه با صبر و تعهد دو طرف، میتوانند زمینه بازسازی رابطه و ایجاد یک زندگی سالمتر را فراهم کنند.
منابع
Hogue A, Schumm JA, MacLean A, Bobek M. Couple and Family Therapy for Substance Use Disorders: Evidence-Based Update 2010–2019. Journal of Marital and Family Therapy, 2022.
O’Farrell TJ, Fals-Stewart W. Behavioral Couples Therapy for Alcoholism and Drug Abuse. Journal of Substance Abuse Treatment, 2000.
——
درباره کلینیک
اولین مرکز درمان سوء مصرف مواد با مجوز رسمی از دانشگاه علوم پزشکی استان گیلان
کلینیک ترک اعتیاد پویان (سال تاسیس : 1385)
دکتر سیده زهرا پیرو نذیری
ساعت کار صبح ها 9 الی 13 و عصر ها 17 الی 21
آدرس : رشت – خیابان مطهری – بین مسجد چهار برادران و سه راه حاجی آباد – ساختمان حکمت – طبقه 2
تلفن : 013-32330485
013-32341501
